Sỏi đường tiết niệu là bệnh lý khá thường gặp, có thể xuất hiện tại nhiều vị trí khác nhau từ thận đến niệu đạo. Vị trí, kích thước, số lượng sỏi và tình trạng sức khỏe của người bệnh là những yếu tố quan trọng để bác sĩ lựa chọn phương pháp theo dõi, điều trị phù hợp.

Theo các bác sĩ Bệnh viện Lão khoa Hà Nội, người bệnh không nên chỉ quan tâm đến việc “có sỏi hay không” mà cần xác định rõ sỏi nằm ở đâu, kích thước bao nhiêu và có gây tắc nghẽn hay biến chứng hay không.

Sỏi đường tiết niệu là gì?

Hệ tiết niệu gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo, đảm nhiệm chức năng lọc máu, tạo nước tiểu, dẫn và đào thải nước tiểu ra khỏi cơ thể.

Sỏi đường tiết niệu hình thành khi một số chất có trong nước tiểu kết tinh và tạo thành sỏi. Tùy vị trí hình thành hoặc di chuyển, sỏi có thể được phát hiện tại đài thận, bể thận, niệu quản, bàng quang hoặc niệu đạo.

Sỏi có thể xuất hiện ở 5 vị trí trong đường tiết niệu

5 vị trí sỏi có thể xuất hiện trong đường tiết niệu

1. Sỏi đài thận

Đài thận là nơi thu nhận nước tiểu trước khi nước tiểu đổ vào bể thận. Sỏi có thể hình thành và tồn tại tại một hoặc nhiều đài thận. Một số trường hợp sỏi nhỏ chưa gây tắc nghẽn có thể ít biểu hiện triệu chứng và chỉ được phát hiện khi siêu âm hoặc thực hiện các thăm dò hình ảnh.

2. Sỏi bể thận

Bể thận là khu vực tiếp nhận nước tiểu từ các đài thận trước khi nước tiểu đi xuống niệu quản. Khi sỏi nằm tại đây, tùy kích thước và mức độ cản trở dòng nước tiểu, người bệnh có thể xuất hiện đau vùng hông lưng hoặc các biểu hiện khác.

3. Sỏi niệu quản

Niệu quản là ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang. Sỏi từ thận có thể di chuyển xuống và mắc lại tại niệu quản. Đây là vị trí có thể gây cơn đau quặn thận, thường biểu hiện bằng đau dữ dội vùng hông lưng, có thể lan xuống bụng dưới hoặc vùng bẹn. Sỏi gây tắc niệu quản kéo dài có nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng thận.

4. Sỏi bàng quang

Bàng quang là nơi chứa nước tiểu trước khi được đào thải ra ngoài. Sỏi bàng quang có thể liên quan đến tình trạng nước tiểu không được làm rỗng hoàn toàn hoặc sỏi từ đường tiết niệu trên di chuyển xuống. Người bệnh có thể gặp các biểu hiện như tiểu khó, tiểu buốt, tiểu ngắt quãng hoặc tiểu máu.

5. Sỏi niệu đạo

Niệu đạo là đường dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài cơ thể. Sỏi mắc tại niệu đạo có thể cản trở dòng nước tiểu, gây đau, tiểu khó và trong một số trường hợp có thể dẫn đến bí tiểu.

Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ hình thành sỏi?

Theo các bác sĩ Bệnh viện Lão khoa Hà Nội, nhiều yếu tố có thể liên quan đến nguy cơ hình thành sỏi đường tiết niệu. Trong đó, một số yếu tố thường gặp gồm:

• Uống không đủ nước;
• Chế độ ăn nhiều muối;
• Chế độ ăn giàu đạm động vật;
• Thừa cân, béo phì;
• Tiền sử gia đình có người mắc sỏi đường tiết niệu;
• Một số bệnh lý hoặc thuốc có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi.

Duy trì lượng nước phù hợp và chế độ ăn cân đối là những biện pháp quan trọng giúp hạn chế nguy cơ hình thành hoặc tái phát sỏi. Tuy nhiên, lượng nước và chế độ dinh dưỡng cần được điều chỉnh phù hợp với từng người, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người mắc bệnh tim, thận và các bệnh mạn tính khác.

Dấu hiệu nào cảnh báo sỏi đường tiết niệu?

Biểu hiện của sỏi phụ thuộc vào vị trí, kích thước và mức độ gây tắc nghẽn. Người bệnh có thể gặp:

• Đau vùng hông lưng, có thể xuất hiện từng cơn;
• Đau lan xuống bụng dưới hoặc vùng bẹn;
• Buồn nôn hoặc nôn;
• Tiểu máu;
• Đau, buốt khi đi tiểu;
• Tiểu khó hoặc thay đổi lượng nước tiểu.

Đáng lưu ý, sỏi đường tiết niệu không phải lúc nào cũng gây triệu chứng rõ ràng. Một số trường hợp được phát hiện tình cờ khi người bệnh siêu âm hoặc kiểm tra sức khỏe vì nguyên nhân khác.

Khi nào người bệnh cần đến cơ sở y tế?

Người bệnh nên được thăm khám sớm khi xuất hiện đau hông lưng kéo dài hoặc các dấu hiệu nghi ngờ sỏi đường tiết niệu. Đặc biệt, cần đến cơ sở y tế kịp thời khi có sốt hoặc rét run kèm đau hông lưng, đau dữ dội khó kiểm soát, không tiểu được hoặc lượng nước tiểu giảm rõ rệt.

Theo các bác sĩ Bệnh viện Lão khoa Hà Nội, việc tự dùng thuốc giảm đau hoặc điều trị kéo dài khi chưa xác định chính xác tình trạng sỏi có thể làm chậm quá trình phát hiện tắc nghẽn, nhiễm khuẩn hoặc các biến chứng khác. Người bệnh cần được thăm khám để xác định vị trí, kích thước, số lượng sỏi, mức độ tắc nghẽn và ảnh hưởng đến chức năng hệ tiết niệu, từ đó lựa chọn phương pháp xử trí phù hợp.

Không phải trường hợp sỏi đường tiết niệu nào cũng cần can thiệp giống nhau. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi, điều trị nội khoa hoặc các phương pháp can thiệp phù hợp.

Bệnh viện Lão khoa Hà Nội khuyến cáo người dân chủ động kiểm tra sức khỏe khi có dấu hiệu bất thường về đường tiết niệu, đặc biệt không trì hoãn thăm khám khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo.

Liên hệ hotline: 0886.568.115 để đặt lịch tư vấn, thăm khám bởi các bác sĩ bệnh viện Lão khoa Hà Nội.