HAY QUÊN Ở NGƯỜI CAO TUỔI: KHI NÀO LÀ BÌNH THƯỜNG, KHI NÀO CẦN ĐI KHÁM?

“Bố tôi dạo này hay quên”, “Mẹ tôi vừa hỏi xong lại hỏi lại”, “Ông bà thỉnh thoảng quên tên người quen”… Đây là những tình huống khá thường gặp trong gia đình có người cao tuổi.

Theo tuổi tác, một số thay đổi về trí nhớ và tốc độ xử lý thông tin có thể xuất hiện. Người cao tuổi có thể mất nhiều thời gian hơn để nhớ một thông tin, đôi khi quên tên người quen, quên cuộc hẹn hoặc để đồ vật không đúng chỗ. Những biểu hiện này không đồng nghĩa với sa sút trí tuệ nếu chúng chỉ xảy ra thỉnh thoảng và người cao tuổi vẫn duy trì được khả năng sinh hoạt, giao tiếp và tự chăm sóc bản thân.

Tuy nhiên, khi tình trạng quên trở nên thường xuyên, tiến triển hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày, đó có thể là dấu hiệu cần được đánh giá y tế.

1. Khi nào hay quên có thể là biểu hiện bình thường của tuổi già?

Một số thay đổi nhẹ có thể gặp trong quá trình lão hóa tự nhiên, chẳng hạn:

• Thỉnh thoảng quên tên một người hoặc một từ, nhưng sau đó có thể nhớ lại.
• Đôi khi quên ngày hẹn, nhưng nhớ ra sau khi được nhắc.
• Để quên đồ vật ở đâu đó nhưng vẫn có thể nhớ lại và tìm được.
• Mất nhiều thời gian hơn để học một thông tin hoặc kỹ năng mới.
• Đôi khi nhầm hoặc quên một chi tiết nhỏ nhưng vẫn hiểu được sự việc và xử lý công việc hằng ngày bình thường.

Điểm quan trọng là khả năng độc lập trong cuộc sống cơ bản vẫn được duy trì. Người cao tuổi vẫn có thể tự quản lý những công việc quen thuộc, giao tiếp, sử dụng các vật dụng thông thường và đưa ra quyết định phù hợp.

2. Những dấu hiệu nào cần cảnh giác?

Gia đình nên lưu ý nếu người cao tuổi xuất hiện những thay đổi rõ rệt so với trước đây, đặc biệt khi các biểu hiện ngày càng thường xuyên hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt.

• Quên thông tin mới một cách thường xuyên: Người bệnh liên tục quên những thông tin vừa được nói hoặc vừa được thực hiện, hỏi đi hỏi lại cùng một câu hỏi dù đã được trả lời.
• Khó thực hiện những công việc quen thuộc. Ví dụ: trước đây có thể tự nấu những món quen thuộc, sử dụng điện thoại, quản lý tiền bạc hoặc thực hiện công việc gia đình nhưng nay gặp khó khăn rõ rệt.
• Lạc đường hoặc mất định hướng: Có thể quên ngày tháng, thời gian, không biết mình đang ở đâu hoặc bị lạc ngay tại những địa điểm vốn rất quen thuộc.
• Khó tìm từ hoặc theo dõi cuộc trò chuyện: Người cao tuổi thường xuyên mất mạch câu chuyện, lặp lại nội dung, khó tìm từ phù hợp hoặc không hiểu được cuộc trò chuyện như trước.
• Đặt đồ vật ở những vị trí bất thường và không nhớ cách tìm lại: Khác với việc “để quên chìa khóa”, người bệnh có thể đặt đồ vật ở những nơi rất bất thường và không thể nhớ lại các bước để tìm kiếm.
• Khả năng phán đoán và xử lý công việc giảm sút. Ví dụ: khó quản lý tiền bạc, thanh toán hóa đơn, dễ bị lừa đảo hoặc đưa ra những quyết định không phù hợp mà trước đây họ vốn có khả năng xử lý.
• Thay đổi tính cách, cảm xúc hoặc thu mình: Người cao tuổi có thể trở nên dễ nghi ngờ, lo lắng, cáu gắt, thờ ơ hoặc không còn hứng thú với những hoạt động xã hội và sở thích trước đây.
• Đây là những dấu hiệu có thể gặp trong các bệnh lý gây suy giảm nhận thức, trong đó có bệnh Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ khác. Tuy nhiên, chỉ dựa vào một biểu hiện hay quên không thể chẩn đoán bệnh. Người bệnh cần được bác sĩ đánh giá toàn diện.

3. Một điểm rất quan trọng: Không phải cứ hay quên là Alzheimer

Sa sút trí tuệ không phải là một phần bình thường của quá trình lão hóa. Ngoài Alzheimer, suy giảm trí nhớ và nhận thức còn có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác, trong đó có một số nguyên nhân có thể điều trị hoặc cải thiện.

Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến trí nhớ gồm bệnh lý cơ thể, trầm cảm, một số vấn đề về não và mạch máu, cũng như các yếu tố sức khỏe khác. Vì vậy, khi nhận thấy trí nhớ của người thân thay đổi đáng kể, không nên tự kết luận là Alzheimer và cũng không nên bỏ qua.

4. Khi nào nên đưa người thân đi khám?

Gia đình nên chủ động đưa người cao tuổi đi khám khi:

• Trí nhớ giảm rõ rệt so với trước đây.
• Tình trạng quên xảy ra thường xuyên hoặc ngày càng tăng.
• Người bệnh hỏi đi hỏi lại cùng một vấn đề.
• Quên những việc vừa mới xảy ra hoặc thông tin vừa được cung cấp.
• Gặp khó khăn trong những công việc quen thuộc.
• Có biểu hiện lạc đường, mất định hướng.
• Khó quản lý tiền bạc, thuốc men hoặc các công việc sinh hoạt thường ngày.
• Có thay đổi rõ rệt về ngôn ngữ, hành vi, tính cách hoặc khả năng phán đoán.

Việc đánh giá sớm giúp bác sĩ xác định nguyên nhân của vấn đề về trí nhớ, nhận diện các trường hợp suy giảm nhận thức nhẹ hoặc sa sút trí tuệ và xây dựng kế hoạch theo dõi, điều trị, chăm sóc phù hợp.

5. Lời khuyên từ bác sĩ Bệnh viện Lão khoa Hà Nội

Đừng vội coi mọi biểu hiện hay quên là “già thì phải vậy”, nhưng cũng không nên quá lo lắng khi người thân thỉnh thoảng quên một vài việc.

Điều gia đình cần quan tâm nhất là mức độ, tần suất, diễn biến của tình trạng quên và ảnh hưởng của nó đến khả năng sinh hoạt hằng ngày.

Nếu nhận thấy người thân có những thay đổi bất thường về trí nhớ, suy nghĩ hoặc hành vi, gia đình nên đưa người bệnh đi khám để được đánh giá đúng nguyên nhân. Khi đi khám, người thân trong gia đình nên đi cùng và cung cấp cho bác sĩ những thông tin cụ thể: triệu chứng bắt đầu từ khi nào, tiến triển ra sao, những việc trước đây người bệnh làm được nhưng hiện nay gặp khó khăn và các thuốc đang sử dụng.

Phát hiện sớm – đánh giá đúng – can thiệp phù hợp là cách giúp người cao tuổi duy trì khả năng độc lập và chất lượng cuộc sống tốt hơn.

Bệnh viện Lão khoa Hà Nội đồng hành cùng người cao tuổi và gia đình trong chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần và chức năng nhận thức.