Nếu người thân đột ngột gục xuống, không gọi hỏi được, thở bất thường… cần làm gì trong những phút đầu?

Với tình huống ngừng tim, ngừng thở, từng phút trôi qua đều rất quan trọng. Trong khi chờ nhân viên y tế đến, việc nhận biết sớm, gọi cấp cứu kịp thời và ép tim đúng cách có thể giúp duy trì dòng máu đến não, tim và các cơ quan quan trọng, từ đó tăng cơ hội sống cho người bệnh.

Nội dung dưới đây là kiến thức sơ cứu cơ bản trong cộng đồng, áp dụng trong tình huống cấp cứu ngoài bệnh viện và không thay thế cho đào tạo cấp cứu chuyên môn.

Khi nào cần nghĩ đến ngừng tim, ngừng thở?

Cần đặc biệt cảnh giác khi một người đột ngột gục xuống, mất ý thức, gọi hỏi không đáp ứng, không thở, thở ngáp cá hoặc thở bất thường, da tím tái, lạnh và không có dấu hiệu tỉnh lại. Đây là những dấu hiệu cấp cứu nguy hiểm, cần được xử trí ngay.

Ở người cao tuổi, tình huống này có thể liên quan đến bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đột quỵ, rối loạn nhịp tim, bệnh phổi mạn tính hoặc các bệnh nền khác. Vì vậy, gia đình không nên chờ “xem có tự tỉnh không”, mà cần nhanh chóng kiểm tra, gọi cấp cứu và bắt đầu hỗ trợ người bệnh đúng cách.

Cần làm gì trước khi ép tim?

Trước hết, cần kiểm tra an toàn hiện trường để bảo đảm khu vực xung quanh không có nguy cơ như điện giật, cháy nổ, xe cộ, vật sắc nhọn hoặc những yếu tố có thể gây tai nạn tiếp theo. Sau đó, gọi to và lay nhẹ vai người bệnh để kiểm tra phản ứng. Đồng thời, quan sát lồng ngực xem người bệnh có thở bình thường hay không.

Nếu người bệnh không đáp ứng, không thở hoặc chỉ thở ngáp cá, cần coi đây là tình huống cấp cứu. Hãy gọi ngay 115 hoặc nhờ người xung quanh gọi cấp cứu, đồng thời tìm thêm người hỗ trợ. Nếu ở nơi công cộng có máy khử rung tim tự động, hãy nhờ người lấy máy và làm theo hướng dẫn của thiết bị.

Người bệnh cần được đặt nằm ngửa trên mặt phẳng cứng. Không nên ép tim trên giường mềm vì lực ép sẽ không đủ hiệu quả. Nếu bạn không được đào tạo chuyên môn, không nên mất nhiều thời gian để tìm mạch. Khi người bệnh bất tỉnh và không thở bình thường, hãy bắt đầu ép tim càng sớm càng tốt.

Thực hiện ép tim ngoài lồng ngực như thế nào?

Người sơ cứu quỳ bên cạnh người bệnh, đặt gót bàn tay vào giữa ngực, trên nửa dưới xương ức. Bàn tay còn lại đặt chồng lên trên, các ngón tay đan vào nhau. Khi ép tim, cần giữ tay thẳng, vai vuông góc với ngực người bệnh, ép mạnh, nhanh và đều với tần số khoảng 100–120 lần/phút.

Ở người lớn, độ sâu ép tim khoảng 5–6 cm. Sau mỗi lần ép, cần để lồng ngực nảy trở lại hoàn toàn trước khi tiếp tục lần ép tiếp theo. Nếu đã được đào tạo và có thể thực hiện an toàn, người sơ cứu có thể làm theo chu kỳ 30 lần ép tim, 2 lần thổi ngạt. Nếu chưa được đào tạo hoặc không tự tin thổi ngạt, hãy tiếp tục ép tim liên tục bằng tay cho đến khi có nhân viên y tế hoặc người có kỹ năng đến hỗ trợ.

Sau một thời gian ép tim cần theo dõi gì?

Sau khoảng 5 chu kỳ ép tim – thổi ngạt, có thể kiểm tra nhanh xem người bệnh có dấu hiệu hồi phục hay không, chẳng hạn như cử động, thở lại, ho, mở mắt hoặc có phản ứng. Nếu chưa có dấu hiệu hồi phục, tiếp tục thực hiện CPR cho đến khi nhân viên y tế đến, người bệnh tỉnh lại hoặc người sơ cứu không còn đủ sức tiếp tục.

Những lưu ý quan trọng, nhất là với người cao tuổi

Trong khi sơ cứu, không cho người bệnh uống nước, uống thuốc hoặc ăn bất cứ thứ gì khi chưa tỉnh hoàn toàn. Không tự ý bế xốc, lay mạnh, cạo gió, vỗ mạnh vào người bệnh. Không di chuyển người bệnh nếu không thật sự cần thiết, trừ khi hiện trường có nguy hiểm.

Nếu người bệnh tỉnh lại nhưng vẫn còn đau ngực, khó thở, chóng mặt, vã mồ hôi, nói khó, yếu liệt tay chân hoặc có biểu hiện bất thường khác, vẫn cần đưa đến cơ sở y tế ngay. Với người cao tuổi có bệnh nền tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính, việc theo dõi sau cấp cứu càng cần được chú ý, kể cả khi người bệnh đã tỉnh lại.

Điều quan trọng nhất cần nhớ trong cấp cứu ngừng tim, ngừng thở ngoài bệnh viện là: kiểm tra – gọi cấp cứu – ép tim sớm. Người chứng kiến đầu tiên có vai trò rất quan trọng. Một hành động đúng trong những phút đầu có thể tạo thêm cơ hội sống cho người bệnh.

Bệnh viện Lão khoa Hà Nội khuyến nghị người dân, đặc biệt là các gia đình có người cao tuổi hoặc người mắc bệnh nền tim mạch, nên trang bị kiến thức sơ cứu cơ bản và thăm khám định kỳ để được tư vấn, theo dõi sức khỏe phù hợp.