Đột quỵ não là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, xảy ra khi dòng máu cung cấp cho một phần não bị gián đoạn hoặc khi mạch máu não bị vỡ. Bệnh có thể gây tử vong hoặc để lại những di chứng nặng nề như liệt vận động, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm nhận thức và mất khả năng tự chăm sóc.

Đột quỵ có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào. Người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, rung nhĩ và các bệnh lý tim mạch cần đặc biệt chú ý đến nguy cơ mắc bệnh.

Một trong những yếu tố quan trọng giúp cải thiện cơ hội điều trị là nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo và đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời. Bệnh viện Lão khoa Hà Nội khuyến cáo người dân ghi nhớ quy tắc B.E. F.A.S.T. để nhận diện 5 nhóm dấu hiệu cảnh báo đột quỵ và hành động đúng lúc.

1. B – Balance: Đột ngột mất thăng bằng

Người bệnh có thể đột ngột chóng mặt, đi đứng loạng choạng, mất khả năng phối hợp động tác hoặc không thể đứng vững. Một số trường hợp có thể xuất hiện khó khăn khi đi lại hoặc mất phối hợp vận động mà trước đó không có.

Chóng mặt có nhiều nguyên nhân, không phải trường hợp nào cũng do đột quỵ. Tuy nhiên, nếu tình trạng xuất hiện đột ngột, đặc biệt kèm nhìn đôi, nói khó hoặc yếu tay chân, cần nghĩ đến khả năng đột quỵ và gọi cấp cứu ngay.

Cần lưu ý: Không nên mặc định người cao tuổi chóng mặt hoặc đi không vững chỉ do tuổi tác hay rối loạn tiền đình.

2. E – Eyes: Thay đổi thị giác đột ngột

Đột quỵ có thể gây nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực một phần hoặc mất thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt. Người bệnh cũng có thể gặp khó khăn khi nhìn hoặc nhận biết sự vật như bình thường.

Nếu xuất hiện thay đổi thị giác đột ngột, đặc biệt đi kèm chóng mặt, mất thăng bằng hoặc các dấu hiệu thần kinh khác, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Cần lưu ý: Không chờ triệu chứng tự hết hoặc tự cho rằng đó chỉ là vấn đề về mắt.

3. F – Face: Méo miệng, mặt mất cân đối

Một bên mặt có thể đột ngột xệ xuống, miệng lệch hoặc nụ cười mất cân đối. Người bệnh có thể khó kiểm soát cơ mặt hoặc có cảm giác tê bất thường ở một bên mặt.

Cách nhận biết: Đề nghị người bệnh cười hoặc nhe răng. Nếu một bên mặt không vận động bình thường, cần nghĩ đến khả năng đột quỵ.

4. A – Arms: Yếu hoặc tê tay, chân, đặc biệt một bên cơ thể

Người bệnh có thể đột ngột yếu hoặc tê một bên tay, chân; cầm nắm khó khăn, không nâng được tay hoặc một tay tự động rơi xuống khi cố giữ hai tay ngang nhau. Tình trạng yếu liệt cũng có thể ảnh hưởng đến chân và khả năng đi lại.

Cách nhận biết: Đề nghị người bệnh giơ cả hai tay lên và giữ trong vài giây. Nếu một tay yếu hơn, không nâng được hoặc rơi xuống, cần gọi cấp cứu ngay.

Không nên cho rằng tình trạng này chỉ do mệt mỏi, thoái hóa xương khớp hoặc tuổi già nếu xuất hiện đột ngột.

5. S – Speech: Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói

Đột quỵ có thể ảnh hưởng đến vùng não điều khiển ngôn ngữ. Người bệnh đột nhiên nói không rõ lời, nói ngọng, khó diễn đạt thành câu, không tìm được từ thích hợp hoặc không hiểu lời người khác.

Cách nhận biết: Đề nghị người bệnh nhắc lại một câu ngắn. Nếu lời nói bất thường, khó hiểu hoặc người bệnh không thể thực hiện yêu cầu đơn giản như bình thường, cần nghĩ đến đột quỵ.

Người bệnh vẫn có thể tỉnh táo và không liệt rõ ràng nhưng vẫn đang gặp một tình trạng cấp cứu thần kinh.

T – Time: Thời gian là yếu tố quan trọng – gọi cấp cứu ngay!

Chữ T trong B.E. F.A.S.T. không phải là một triệu chứng mà là lời nhắc hành động khẩn cấp. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, hãy gọi cấp cứu 115 ngay lập tức, không chờ xuất hiện đủ các dấu hiệu mới xử trí.

Khi phát hiện người có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần:

• Gọi cấp cứu 115: Thông báo các triệu chứng, địa điểm và thời điểm khởi phát nếu biết.
• Ghi nhớ thời gian: Xác định thời điểm triệu chứng bắt đầu hoặc thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường. Nếu không rõ, hãy thông báo điều đó với nhân viên y tế.
• Đảm bảo an toàn: Theo dõi ý thức và nhịp thở, hạn chế di chuyển không cần thiết, làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu.
• Không tự ý cho ăn uống hoặc dùng thuốc: Không tự cho uống aspirin, thuốc hạ huyết áp hay thuốc chống đông khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế.
• Không áp dụng mẹo dân gian: Không cạo gió, chích máu đầu ngón tay, bấm huyệt hoặc trì hoãn cấp cứu để theo dõi tại nhà.

Ngay cả khi các triệu chứng tự hết sau vài phút, người bệnh vẫn cần được đánh giá y tế khẩn cấp vì có thể đã xảy ra cơn thiếu máu não thoáng qua, một dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ.

Chủ động phòng ngừa đột quỵ từ hôm nay

Bên cạnh việc nhận biết dấu hiệu cảnh báo, kiểm soát các yếu tố nguy cơ là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ đột quỵ, đặc biệt ở người cao tuổi.

• Đo và kiểm soát huyết áp theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Kiểm soát đường huyết, mỡ máu và các bệnh lý tim mạch.
• Phát hiện, điều trị rung nhĩ và tuân thủ thuốc theo chỉ định khi có bệnh.
• Ăn uống cân đối, giảm muối, tăng rau quả phù hợp với tình trạng sức khỏe.
• Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và duy trì vận động phù hợp.
• Khám sức khỏe định kỳ, tái khám đúng hẹn và không tự ý ngừng thuốc.

Bệnh viện Lão khoa Hà Nội khuyến cáo: Hãy ghi nhớ quy tắc B.E. F.A.S.T., chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ và gọi cấp cứu 115 ngay khi nghi ngờ đột quỵ. Nhận biết sớm, hành động kịp thời có thể góp phần bảo vệ tính mạng và cải thiện cơ hội phục hồi của người bệnh.

Thông tin trong bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.